Prófa a.m.k. fram að jólum og tek frá 2-3 klukkustundir á mánuði í þetta verkefni. Mun fjalla um samfélagsmál almennt og sérstaklega mín málefnasvið: umhverfismál, orkumál og loftslagsmál. En fyrstu þættirnir verða helgaðir þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst og Evrópuspurningunni.

Gestur dagsins er Gréta María Grétarsdóttir, ein af óvæntu stjörnum kosningabaráttunnar. Við röbbum um krónu og evru, fákeppni og samkeppni, Costco-áhrifin, byggðamál og sitthvað fleira.

Skriffinnsku létt af eigendum 8 þúsund húsa

Ríkisstjórnin afgreiddi á föstudag fyrsta frumvarpið mitt fyrir komandi löggjafarþing. Frumvarpið felur í sér að umsagnarskylda Minjastofnunar Íslands vegna framkvæmda og breytinga á húsnæði fellur brott. Breytingin tekur til um 8.400 húsa og mannvirkja í eigu einstaklinga, fyrirtækja, samtaka og sveitarfélaga.

Samkvæmt gildandi löggjöf eru öll hús og mannvirki sem byggð voru árið 1923 eða fyrr friðuð á grundvelli aldurs en eigendum húsa sem voru reist á árunum 1924–1940 hefur verið skylt að leita álits Minjastofnunar áður en húsin eru flutt, rifin eða þeim breytt. Þessi ófrávíkjanlega umsagnarskylda og stífu aldursviðmið hafa reynst íþyngjandi og jafnframt dregið úr svigrúmi Minjastofnunar til að einbeita sér að varðveislu húsa sem sannarlega er ástæða til að vernda.

Mörg húsanna falla nú þegar undir hverfisvernd á grundvelli skipulagsáætlana sveitarfélaga og reynslan sýnir að sveitarfélög eru alla jafna viljug til að standa vörð um hverfi og götumyndir með hátt varðveislugildi. Frumvarpið er bæði til þess fallið að létta stjórnsýslubyrði af einstaklingum og fyrirtækjum og tryggja markvissari verndun menningarminja.

Subscribe now

AGS: Ríkisfjármálin vinna gegn verðbólgu

Fullyrðingin hér að ofan er ekki bara mín skoðun heldur mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á stefnu núverandi ríkisstjórnar í ríkisfjármálum. Í nýrri skýrslu sjóðsins um íslenskt efnahagslíf er þetta dregið skýrt fram.

AGS segir að ríkisfjármálin séu „hæfilega aðhaldssöm“ árið 2026 og „muni styðja við lækkun verðbólgu“. Þá fagnar sjóðurinn áherslunni sem nú er lögð á sparnað í ríkisrekstri frekar en gjaldahækkanir.

Þessi lýsing óháðs ytri aðila er töluvert frábrugðin þeirri mynd sem gjarnan er dregin upp í opinberri umræðu, meðal annars af talsmönnum stjórnmálaflokka sem sköpuðu þær aðstæður viðvarandi hallareksturs og þrálátra verðbólguvæntinga sem núverandi ríkisstjórn er að vinda ofan af.

Í dag er verðbólga rétt yfir 5%. Á síðasta kjörtímabili fór verðbólga aldrei undir 5%.

Á þeim tíma voru meginvextir Seðlabankans hækkaðir í 9,25% og héldust þar í rúmlega ár.

Nú eru vextir 8%. Það eru sannarlega vonbrigði að ekki hafi tekist að ná þeim hraðar niður, sérstaklega í ljósi markmiða sem við í Samfylkingunni settum okkur í efnahagsmálum fyrir síðustu Alþingiskosningar. Þess vegna er brýnt að við höldum okkur við þá aðhaldssömu stefnu sem AGS lýsir. Aðferðir hægrimanna, þar sem kynt er undir verðbólgu með ófjármögnuðum útgjaldapökkum og skattalækkunum á tekjuhæstu hópana, eru fullreyndar.

Á tveimur árum höfum við lögfest stöðugleikareglu, lagt niður ráðuneyti, hagrætt í efstu lögu stjórnsýslu, fækkað ríkisstofnunum um 6% og lækkað ríkisskuldir um meira en 7% af vergri landsframleiðslu. Lánakjör ríkisins hafa batnað og í haust verða lögð fram fyrstu hallalausu fjárlögin síðan 2019.

Sjálfbær ríkisfjármál eru sú lækning sem hagkerfið okkar þarf eftir áratug af lausatökum. Meðalið er vont á bragðið – já, það þrengir að og hagkerfið kólnar – en þetta er forsenda þess að við náum jafnvægi og getum vaxið á sterkari grunni.

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst mun engu breyta um hve hratt vextir fara niður á næstu misserum. Og það er ómálefnalegt að halda nýlegri stýrivaxtahækkun Seðlabankans á lofti sem röksemd með eða á móti upptöku evru.

Til næstu ára og áratuga er þó ljóst að myntsamstarf við Evrópusambandið getur orðið lykilbreyta í því að tryggja skaplegra vaxtaumhverfi á Íslandi. Seðlabankavextir yrðu þeir sömu og á evrusvæðinu, samkeppni á fjármálamarkaði yrði virkari og festa í gengismálum og minni gjaldeyrisáhætta gæfi verðbólguvæntingum sterkari kjölfestu.

Við greiðum atkvæði um þennan valmöguleika í lok mánaðar, en sama hvernig atkvæðagreiðslan fer mun ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur standa undir þeirri ábyrgð að endurheimta efnahagslegan stöðugleika á Íslandi.

Greinin hér að ofan birtist fyrst í Morgunblaðinu 22. ágúst.

Ég geri ráð fyrir að næsti hlaðvarpsþáttur fari í loftið á þriðjudags- eða miðvikudagsmorgun. Skráið endilega netfangið ykkar hér að neðan til að fá hann sendan beint í pósthólfið.

Ég hef skrifað og veitt viðtöl undanfarna daga um áskoranir Íslands í ETS-kerfinu og fórnarkostnaðinn af því að eiga ekki sæti við borðið þar sem Evrópulöggjöf er smíðuð, málamiðlanir gerðar og ákvarðanir teknar. Fór fyrst yfir þetta í viðtali á Eyjunni:

Eftirfarandi grein eftir mig birtist svo í Morgunblaðinu á laugardag:

Ég fór líka yfir þessi mál í hádegisfréttum Bylgjunnar:

Kristján Sigurjónsson á ff7.is sendi mér svo línu og velti því upp hvort mögulegt yrði að semja um sérlausn fyrir Íslandsflug í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég svaraði því til að ég teldi að sem umsóknarríki yrði Ísland í góðri stöðu til þess að hafa áhrif á útfærslu og þróun ETS nú þegar endurskoðun kerfisins stendur yfir á vettvangi Evrópusambandsins, hvort sem það mun leiða til varanlegra sérlausna fyrir Ísland eða almennra breytinga sem tryggja að kerfið taki betur mið af aðstæðum eyríkja eins og okkar. Málstaður okkar er sterkur og röksemdirnar snúast ekki um íslenska sérhagsmuni heldur um að leikreglurnar séu sanngjarnar og skili raunverulegum loftslagsávinningi en valdi ekki kolefnisleka. Sjá frétt FF7.is.

Annars gengur lífið sinn vanagang. Ríkisstjórnin hélt vel heppnaðan sumarfund á Höfn í Hornafirði fyrir helgi. Þar stilltum við saman strengi fyrir komandi löggjafarþing og áttum góða fundi með heimamönnum. Þéttpökkuð þingmálaskrá er á lokametrunum og þar kennir ýmissa grasa sem ég hlakka til að fjalla um síðar.

Hvað mín málefnasvið áhrærir var þrennt sem stóð upp úr í ferðinni:

1. Við Daði Már fjármálaráðherra funduðum með ferðaþjónustuaðilum og atvinnurekendum á svæðinu um þá uppbyggingu sem er fram undan við Jökulsárlón. Þar er mikið í húfi og mikilvægt að við uppbygginguna sé horft til markmiða laga um Vatnajökulsþjóðgarð þar sem stendur skýrum stöfum að leitast skuli við að styrkja byggð og atvinnustarfsemi í nágrenni þjóðgarðsins.

Ferðaþjónustan við lónið varð nefnilega ekki til af sjálfu sér. Heimafólk og fyrirtæki á svæðinu byggðu hana upp, fyrst með siglingum og síðar með jökla- og íshellaferðum. Sú reynsla og nýsköpun skiptir máli þegar framtíðarfyrirkomulagið er ákveðið. Ég hef fulla trú á að Jökulsárlón geti þróast sem fyrirmynd sjálfbærrar ferðaþjónustu þar sem markmið um náttúruvernd, öfluga þjónustu og sterka heimabyggð styðja hvert við annað.

2. Það var heiður og ánægja að vígja sýninguna Glaciers of Höfn á Heppu um það hvernig jöklar verða til, hvernig þeir hreyfast og móta landið og hvaða áhrif loftslagsbreytingar hafa á ásýnd þeirra. Gestir geta lesið og fræðst og upplifað magnað sjónarspil með því að setja upp þrívíddargleraugu og spóka sig uppi á fjallstindum og í íshellum.

3. Við Hjalti Þór Vignisson sveitarstjóri Hornafjarðar og Logi menningarráðherra undirrituðum viljayfirlýsingu, sem Árni Mathiesen formaður Kvískerjasjóðs er jafnframt aðili að, um að Menningarmiðstöð Hornafjarðar taki við hlutverki sjóðsins. Kvískerjasjóður var stofnaður af umhverfisráðuneytinu árið 2003 til að heiðra framlag systkinanna á Kvískerjum til rannsókna á náttúru, sögu og menningarminjum í Austur-Skaftafellssýslu.

Kvísker er austasti bærinn í Öræfum, með Öræfajökull að baki, víðáttur Breiðamerkursands allt um kring og úthafið fyrir sunnan.

Í þessu umhverfi ólust upp börn hjónanna Björns Pálssonar og Þrúðar Aradóttur, fædd á árunum 1906 til 1927: Flosi, Guðrún eldri, Ari, Guðrún yngri, Páll, Sigurður, Ingimundur, Helgi og Hálfdán. Þau þekktu landið öðrum fremur, fylgdust með jöklunum, vötnunum, fuglalífinu og gróðrinum, skráðu það sem fyrir augu bar og byggðu upp einstaka þekkingu á náttúru og sögu svæðisins.

Kvískerjasjóður hefur frá stofnun stutt fjölmörg rannsóknar-, skráningar- og miðlunarverkefni á svæðinu. Nú þegar öll Kvískerjasystkinin eru fallin frá liggur eftir umfangsmikið safn frumgagna, gripa, ljósmynda og handrita frá Kvískerjum sem þarf að skrá, varðveita, miðla og eftir atvikum vinna frekar úr. Með nýju fyrirkomulagi er stefnt að því að fjármunir sjóðsins nýtist með markvissum og varanlegum hætti til þessara verkefna. Menningarmiðstöð Hornafjarðar býr yfir þekkingu, aðstöðu og reynslu á þessu sviði, hefur þegar unnið að skráningu muna frá Kvískerjum og er þannig vel í stakk búin að tryggja varðveislu og miðlun þessarar þekkingar.

Og það er ekkert skrítið. Þarna eru gríðarlegir hagsmunir undir fyrir íslenskt atvinnulíf og íslenska neytendur, sérstaklega eftir að flugsamgöngur og sjóflutningar voru felldir undir kerfið með leikreglum sem eru afar óhagstæðar Íslandi vegna landfræðilegrar stöðu okkar.

ETS-kerfið hefur verið hluti af EES-samningnum í hartnær tvo áratugi. Reglurnar og hvers kyns breytingar á þeim hafa verið teknar upp í samninginn og innleiddar í íslenskan rétt, nú síðast með heildarlögum um viðskiptakerfi með losunarheimildir sem sett voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Kerfið er þannig löngu orðið órjúfanlegur hluti af þeirri sameiginlegu markaðsumgjörð sem íslenskt atvinnulíf starfar innan á grundvelli mikilvægasta viðskiptasamnings Íslandssögunnar.

EES-samningurinn tryggir Íslandi aðgang að 450 milljóna manna innri markaði með því skilyrði að viðeigandi regluverk sé innleitt og gagnkvæmar skuldbindingar virtar. Þetta samhengi verður að hafa í huga þegar rætt er um ETS-kerfið. Þátttaka Íslands í því er ekki afmarkað eða valkvætt fyrirkomulag sem er hægt að segja sig einhliða frá án afleiðinga. Slík tilraun fæli í sér vanefndir á EES-samningnum; hún myndi skapa réttaróvissu og ágreining um stöðu Íslands á innri markaði Evrópu og tefla markaðsaðgangi íslenskra fyrirtækja í tvísýnu.

Reyndar er kolefnisverðlagning orðin slíkur grundvallarþáttur í alþjóðaviðskiptum að jafnvel Evrópuríki eins og Bretland og Sviss, sem kjósa að standa utan Evrópusambandsins, hafa fundið sig knúin til að koma sér upp heimatilbúnum eftirhermum af ETS-kerfinu með ærnum stjórnsýslukostnaði og flækjustigi. Slíkt væri rándýrt fyrir litla Ísland, í raun glæpur gegn skattgreiðendum.

Við verjum íslenska hagsmuni best með því að hafa virk áhrif á þróun ETS-kerfisins og beita okkur fyrir sanngjörnum og skynsamlegum leikreglum í loftslagsmálum. Við höfum þegar sýnt að við getum náð árangri þegar málstaðurinn er sterkur og rökin sett fram með sannfærandi hætti. Mikilvægur áfangi náðist á dögunum þegar framkvæmdastjórn ESB féllst á að framlengja sérlausn Íslands vegna flugs í ETS-kerfinu til ársins 2030.

Þessi hagsmunagæsla mun halda áfram óháð því hvernig sambandi Íslands og Evrópusambandsins verður háttað. Engu að síður er full ástæða til að velta upp eftirfarandi spurningu, nú þegar fram undan er þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið:

Ef við viljum hámarka áhrif Íslands á þróun ETS-kerfisins og hindra eftir fremsta megni að kostnaður falli með ósanngjörnum hætti á íslenskt atvinnulíf og íslenska neytendur, hvort er þá betra fyrir okkur að standa innan eða utan Evrópusambandsins

Sérlausn fyrir flug en ekki sjóflutninga

Þegar flugsamgöngur voru felldar undir ETS-kerfið varð ljóst að leikreglurnar kæmu harkalega niður á samkeppnishæfni Íslands sem tengiflugsmiðstöðvar án þess að skila þeim loftslagsávinningi sem ETS-kerfinu er ætlað. Flugleiðir til og frá landinu eru langar, og ólíkt því sem gildir á meginlandi Evrópu er ekki raunhæft að aðrir ferðamátar komi í stað flugs.

Samkomulag náðist við framkvæmdastjórn ESB árið 2023 um að Ísland fengi að halda áfram að úthluta flugrekendum endurgjaldslausum losunarheimildum til þess að verja samkeppnisstöðu tengiflugs um Keflavíkurflugvöll. Ríkisstjórn þess tíma ákvað hins vegar að fara ekki fram á aðlögun fyrir Ísland vegna sjóflutninga og voru ETS-reglur um sjóflutninga samþykktar og lögfestar án fyrirvara árið 2023. Haft var eftir þáverandi ráðherra að það væru „engar sérstakar aðstæður sem kalla á það að ETS-kerfið á skipaflutninga eigi ekki við um Ísland umfram önnur lönd“.

Núverandi ríkisstjórn hefur nálgast siglingar með öðrum hætti. Nýlega létu umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið og innviðaráðuneytið vinna greiningu sem bendir til þess að flutningaskip í reglubundnum siglingum til Íslands þurfi að jafnaði 7% meiri orku vegna veðuraðstæðna og ölduhæðar en sambærileg skip í Evrópu. Kostnaður vegna kolefnislosunar sé þannig hlutfallslega töluvert meiri fyrir Ísland en samstarfsríki okkar um leið og við erum sérstaklega háð sjóflutningum sem eyja norður í Atlantshafi. Íslensk stjórnvöld hafa bent framkvæmdastjórn ESB á þetta og lagt til að innleiddar verði mótvægisaðgerðir vegna sjóflutninga til og frá afskekktum eyríkjum og svæðum á jaðri innri markaðarins.

Meiri og meiri hagsmunir í húfi

Þrátt fyrir sérlausn Íslands vegna tengiflugs hefur ETS-kostnaður íslenskra fyrirtækja farið vaxandi á undanförnum árum. Árið 2024 var hann metinn á um 5,5 milljarða króna. Stærsti hlutinn féll á flugrekendur, en kostnaður álvera hefur einnig aukist. Gert er ráð fyrir frekari kostnaðarauka á næstu árum eftir því sem endurgjaldslausum heimildum fækkar, sjóflutningar verða teknir að fullu inn í kerfið og verð losunarheimilda hækkar.

Fyrr í sumar barst stjórnvöldum ákall frá Festu, miðstöð um sjálfbærni, undirritað af 18 forstjórum fyrirtækja, þar sem kallað er eftir auknu samtali og samstarfi um þróun ETS-kerfisins. Í bréfinu er lögð áhersla á að leikreglur kerfisins séu látnar taka mið af raunverulegum aðstæðum og sérstöðu einstakra hagkerfa. Yfirskrift bréfsins er „Sterkari rödd Íslands í ETS-kerfinu“ og þar er fullyrt að „hagsmunir Íslands gagnvart ETS verði best tryggðir með því að beita sér fyrir þróun og úrbótum á reglum kerfisins, fremur en tímabundnum undanþágum.“

Hvort yrði rödd Íslands gagnvart ETS-kerfinu sterkari með óbreyttri aðild að EES-samningnum eða með fullri aðild að Evrópusambandinu? Til þess að svara þeirri spurningu skulum við fara yfir hvernig lagasetningarferli Evrópusambandsins er háttað og hver aðkoma okkar væri sem aðildarríki.

Aðildarríki gera málamiðlanir og semja um sérlausnir

EES/EFTA-ríkin taka á grundvelli EES-samningsins upp verulegan hluta löggjafar ESB og innleiða í landsrétt sinn. Þau geta tekið þátt í sérfræðivinnu og komið sjónarmiðum á framfæri á undirbúningsstigi en koma ekki að lagasetningunni sjálfri og eiga enga fulltrúa í þeim stofnunum sem setja lögin. Þannig var Ísland ekki með sæti við borðið þegar ETS-kerfinu var komið á með tilskipun 2003/87/EB né þegar flugstarfsemi var felld undir það með tilskipun 2008/101/EB.

Ef Ísland hefði átt aðild að ESB þegar ETS-kerfið var tekið upp á sínum tíma hefði aðkoma okkar að ákvörðunarferlinu verið margþætt. Ráðherraráð Evrópusambandsins fer með löggjafarvald ásamt Evrópuþinginu en tillaga að löggjöf kemur yfirleitt frá framkvæmdastjórninni. Sem aðildarríki ætti Ísland líklega sex þingmenn á Evrópuþinginu og íslenskur ríkisborgari sæti í framkvæmdastjórninni. Mikilvægast væri þó að íslenskur ráðherra ætti sæti og færi með atkvæðarétt í ráðherraráðinu.

Ráðherraráðið er skipað ráðherrum aðildarríkjanna, ráðherrum þeirra málefnasviða sem eru til umfjöllunar hverju sinni. Öll 27 aðildarríki ESB eiga sinn fulltrúa í ráðherraráðinu og engin almenn löggjöf nær fram að ganga nema með samþykki þess. Í ráðinu þekkist vel að inn í afleidda löggjöf séu skrifaðar sérlausnir sem eiga við um tilgreind eða tilgreint aðildarríki eða ótilgreind aðildarríki sem uppfylla ákveðin skilyrði.

Sem dæmi má nefna Möltu sem fékk verulegar undanþágur frá þriðja orkupakkanum á þeim grundvelli að Malta væri of lítið markaðssvæði til að reka samkeppnismarkað með mörgum flutnings- og dreifingaraðilum. Malta hélt undanþágunum við setningu fjórða orkupakkans, sbr. 66. gr. tilskipunar 2019/944/ESB, sem heimilar litlum einangruðum kerfum að fá undanþágur frá ýmsum grundvallarreglum innri raforkumarkaðarins.

Þessi leið er ekkert einsdæmi. Til að mynda var hannað sérstakt undanþáguákvæði í ETS-löggjöfinni (nánar tiltekið tilskipun 2009/29/EB) sem heimilaði aðildarríkjum sem uppfylltu ákveðin skilyrði að vera undanþegin þeirri meginreglu að raforkuframleiðendur þyrftu að kaupa losunarheimildir á uppboði. Meðal þeirra ríkja sem gátu nýtt sér undanþáguna voru Pólland, Rúmenía, Búlgaría og Ungverjaland.

Lykillinn að því að tekið sé tillit til hagsmuna ákveðins ríkis við samningu afleiddrar löggjafar er að viðkomandi ríki eigi sæti við borðið. Það á Ísland ekki og þess vegna voru engin ákvæði sniðin að sérstökum hagsmunum Íslands þegar ETS-kerfið var tekið upp.

Ef Ísland hefði átt sæti við borðið þegar flugið var fellt undir ETS-kerfið hefði Ísland getað farið fram á slíkt með vísan til landfræðilegrar legu sinnar. Í ljósi þess að Ísland er umsagnaraðili en ekki beinn þátttakandi við mótun Evrópulöggjafar erum við í þeirri stöðu að þurfa sífellt að óska eftir sérlausnum og undanþágum eftir að reglurnar hafa verið smíðaðar og eftir að fulltrúar aðildarríkja hafa komið sér saman um málamiðlanir og breytingar sem eru sniðnar að mismunandi aðstæðum þeirra.

Samstöðumenning gagnast þeim smáu

Innan ESB er meginreglan sú að ekki er þörf á einróma samþykki allra aðildarríkja á vettvangi ráðherraráðsins til að samþykkja afleidda löggjöf. Þó er þörf á einróma samþykki allra aðildarríkja á ákveðnum málefnasviðum, til dæmis á sviði utanríkis- og öryggismála og varðandi tiltekna skattalega þætti. Meginreglan er þó að aukinn meirihluta atkvæða í ráðinu dugar til þess að afleidd löggjöf sé samþykkt. Aukinn meirihluti er skilgreindur sem a.m.k. 55% þeirra sem eiga sæti í ráðinu, og skulu þeir vera fulltrúar aðildarríkja sem til teljast a.m.k. 65% af íbúafjölda Evrópusambandsins.

Fyrir áhrif smáríkis innan ESB skiptir máli að jafnvel þótt aukinn meirihluti atkvæða dugi yfirleitt fyrir setningu afleiddrar löggjafar, sérstaklega á sviði innri markaðarins, er framkvæmdin innan ráðsins sú að reynt er að ná samkomulagi milli allra aðildarríkja. Þetta hefur verið kallað „samstöðumenning“ (e. consensus culture). í miklum meirihluta mála fundin lausn sem öll aðildarríkin geta sætt sig við og þau afgreidd mótatkvæðalaust. Í nýlegri fræðigrein er samstöðumenningu lýst með þeim hætti að

“the preferences of an isolated member state(s) are taken into account by the majority, even in QMV cases where the support of the isolated member state(s) might not be needed to adopt a policy position” (Pourebrahimi, 2025).

Samstöðumenningin fékk að ráða þegar flugstarfsemi var bætt við ETS-kerfið með tilskipun 2008/101/EB. Þrátt fyrir að heimilt væri að samþykkja tilskipunina með auknum meirihluta í ráðherraráðinu, sbr. 1. mgr. 192. gr. SSESB (áður 1. mgr. 175. gr. EB-sáttmálans) var hún í samræmi við samstöðumenninguna samþykkt mótatkvæðalaust.

Ef Ísland hefði átt sæti við borðið hefði tvennt verið í boði; annaðhvort að fundin hefði verið lausn vegna sérstakra aðstæðna Íslands, sem eyju langt í N-Atlantshafi sem er mjög háð flugi, eða að farið hefði verið í formlega atkvæðagreiðslu, sem er almennt reynt að forðast og var ekki gert við samþykkt tilskipunar 2008/101. Ekki er hægt að fullyrða hver niðurstaðan hefði orðið en það liggur í augum uppi að rödd Íslands hefði verið sterkari við þessar aðstæður. Það sama á við um þá umfangsmiklu endurskoðun á ETS-kerfinu og leikreglum þess sem nú stendur yfir á vettvangi Evrópusambandsins. Þar myndi sæti við borðið auðvelda Íslandi að verja mikilvæga hagsmuni.

Hvort sæmir fullvalda þjóð?

EES-samningurinn veitir okkur ómetanlegan aðgang að innri markaði Evrópusambandsins, en með honum beygjum við okkur líka undir yfirþjóðlegt vald og skuldbindum okkur til þess að taka upp meirihlutann af regluverki Evrópusambandsins án þess að taka beinan þátt í að semja reglurnar.

Eftir því sem EES-samningurinn vex að umfangi eykst kostnaðurinn af þessum lýðræðishalla. ETS-kerfið er gagnlegt sýnidæmi: umfangsmikil löggjöf sem getur haft gríðarlega íþyngjandi og ósanngjörn áhrif á íslenskt atvinnulíf og neytendur ef ekki er gætt að sérstökum aðstæðum okkar þegar reglurnar eru mótaðar.

Til nokkurrar einföldunar má segja að í dag sé staða okkar þessi: Í staðinn fyrir að vera inni í herberginu og taka þátt í að semja Evrópulöggjöf þurfum við að bíða frammi á gangi og afhenda erlendum ráðamönnum bænaskjöl með beiðnum um undanþágur og sérlausnir þegar þeir ganga út úr herberginu.

Þetta er ankannalegt hlutskipti fyrir stolta og fullvalda þjóð sem hafði mikið fyrir því á 19. og 20. öld að brjótast undan erlendu valdi og öðlast sjálfstæði.

Vonandi höfum við hugrekkið til að kanna kosti þess að gerast virkir þátttakendur í setningu Evrópureglna, í stað þess að vera áskrifendur að reglum sem við semjum ekki sjálf og höfum takmörkuð áhrif á. Það hníga sterk lýðræðisrök að áframhaldandi aðildarviðræðum við ESB. Vegferðin snýst öðru fremur um að styrkja fullveldi okkar og sjálfsákvörðunarrétt.

Höggdeyfisrökin heyrast töluvert í umræðunni um Evrópusambandið, bæði af hægri- og vinstrivæng stjórnmála. Samkvæmt þessari nálgun er eftirsóknarvert að raunlaun og kaupmáttur launafólks lækki mjög rækilega með sjálfvirkum hætti eins og gerðist í bankahruninu, enda hjálpi slík kjararýrnun til við að koma jafnvægi á þjóðarbúið.

Rökin kunna að hljóma kaldranalega, en þau eiga engu að síður fullan rétt á sér og eru í takti við gagnrýni sem er gjarnan sett fram á evrusamstarfið og umgjörð þess. Í íslensku samhengi eru rökin hins vegar veikari en ætla mætti í fyrstu.

Gengisrýrnun fjölgar ekki fiskum í sjónum

Höggdeyfisnálgunin gerir ráð fyrir orsakasambandi sem er einhvern veginn svona: Gengið veikist, íslenskar vörur verða ódýrari erlendis, útflutningur eykst, störfum í útflutningsgreinum fjölgar og samdrátturinn verður minni fyrir vikið.

Vandinn er að stærstu útflutningsgreinar Íslands geta ekki brugðist hratt við lægra verði með aukinni framleiðslu. Þetta er dregið vel fram í nýlegri skýrslu erlendra sérfræðinga um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum.

Álframleiðsla ræðst af afkastagetu verksmiðja, orkuframboði og langtímasamningum. Framleiðsla í sjávarútvegi takmarkast af fiskveiðikvótum sem eru ákvarðaðir samkvæmt vísindalegri ráðgjöf. Ferðaþjónusta er vissulega sveigjanlegri, en þó háð takmörkunum eins og framboði á flugsætum og gistirýmum.

Veikari króna býr ekki til meiri fisk eða nýtt álver, og hún töfrar ekki fram fleiri hótelrými á einni nóttu. Hún veldur því hins vegar að útflutningstekjur í krónum hækka. Fyrirtækin fá fleiri krónur fyrir sömu evrur eða dollara á sama tíma og innlendur kostnaður er áfram í krónum.

Gengisrýrnun eykur þannig tekjur og arðsemi útflutningsfyrirtækja frekar en að styðja með markvissum hætti við fjölgun starfa og aukin umsvif í hagkerfinu.

Ójafnaðaráhrif og tilviljunarkennd tilfærsla gæða

Af ofangreindu leiðir að fyrir stóran hluta útflutnings þýðir bætt samkeppnisstaða vegna gengisveikingar fyrst og fremst meiri hagnaður og hærri arðgreiðslur til eigenda.

Indriði H. Þorláksson fyrrverandi ríkisskattstjóri bendir á þessi ójafnaðaráhrif af gengisveikingum:

„Þær bjarga ekki þjóðarbúinu frá orðnum skaða en ákveða hver ber hann. Þær leysa hvorki undirliggjandi ójafnvægi í utanríkisviðskiptum né bæta fyrir ytri áföll, þær flytja kostnaðinn af hvoru tveggja yfir á almenning með skertum kaupmætti og varanlegri eignatilfærslu frá launafólki til eigenda fjármagns.“

Arnór Sighvatsson, fyrrverandi aðstoðarseðlabankastjóri lýsir þessu sem „óhagkvæmum, ósanngjörnum og tilviljunarkenndum tilfærslum á milli hópa“.

Áhrifin hafa meðal annars birst í stórauknum uppkaupum eigenda útgerðarfyrirtækja á fyrirtækjum í óskyldum rekstri eftir hrun.

Almennt eru áhrif gengisveikingar þau að eigendur útflutningsfyrirtækja auka hagnað sinn en launafólk sem fær greitt í krónum verður fyrir kaupmáttarrýrnun. Fjármagnið vinnur, launafólk tapar.

Þeir sem eiga erlendar eignir eða tekjur í erlendri mynt eru í skjóli. Þeir sem eiga miklar peningalegar eignir geta hoppað út úr krónunni þegar gengið er hátt og komið aftur inn þegar það er lágt. Þeir sem skulda eru hins vegar fastir í krónuhagkerfinu sama hvernig viðrar.

Verðtrygging og vaxtahækkanir magna kjararýrnunina

Ísland er lítið hagkerfi og gríðarlega háð vöruinnflutningi. Möguleikar okkar á að skipta innfluttum vörum út fyrir innlenda framleiðslu eru takmarkaðir. Gengislækkun verður þannig fyrst og fremst til þess að hækka verð og viðhalda háu verði á vörum á borð við matvæli, eldsneyti, lyf, fatnað og byggingarefni.

Verðtryggingin – sem er alltumlykjandi í íslensku hagkerfi einmitt sem vörn gegn sveiflum krónunnar – fleytir síðan þessari verðbólgu út í lán, leigu, gjöld og samninga af ýmsu tagi og Seðlabankinn svarar með hærri vöxtum sem leggja enn frekari byrðar á skuldug heimili og fyrirtæki.

Hvað kostar höggdeyfingin?

Gengishrun krónunnar við bankahrunið 2008 var ekki sársaukalaust. Verðbólga rauk upp í 18 prósent og stýrivextir voru hækkaðir upp í sömu tölu. Kaupmáttur launafólks hrundi og fjöldi fólks missti húsnæði sitt.

Fáir horfa með söknuði til þessarar aðlögunar, en viðskiptahalli Íslands hvarf vissulega og samkeppnisstaða útflutnings styrktist sem hjálpaði til við að leggja grunn að efnahagsbata. Hvort gengisrýrnunin hafi verið sérstakur orsakaþáttur í ferðaþjónusprengingunni sem fylgdi í kjölfarið er erfitt að fullyrða nokkuð um.

Eftir stendur kannski spurningin: Vegur ábatinn af þessari höggdeyfingu við sérstakar aðstæður þyngra heldur en allur beini og óbeini kostnaðurinn, ár eftir ár, af því að halda úti smæsta sjálfstæða gjaldmiðili í heimi, með tilheyrandi gengisáhættu, viðskiptakostnaði, vaxtaálagi og samkeppnishindrunum?

Höggdeyfisrökin nægja að minnsta kosti ekki til að sannfæra mig um að Ísland eigi að útiloka evruna og dýpra efnahagssamstarf við vinaþjóðir okkar í Evrópu. En tækifæri og áskoranir við inngöngu í myntbandalag verður að vega og meta með hliðsjón af kostum og göllum sem fylgja fullri aðild að Evrópusambandinu. Til þess að slíkt hagsmunamat geti farið fram þurfum við að sjá alla myndina. Hún fæst aðeins með því að ljúka aðildarviðræðum og fá samning á borðið.

Greinin hér að ofan birtist upphaflega á Vísi.is.

Kristrún stendur fyrir hlustunarfundum víða um land þessa dagana vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst.

Guðrún Hafsteinsdóttir formaður Sjálfstæðisflokksins gagnrýndi þetta harðlega í fréttum Stöðvar 2 í gær. „Ég hef náttúrulega aldrei upplifað svona bull,“ sagði hún, og bætti svo við: „Þetta er auðvitað rugl.“ Þessi viðbrögð komu mér svolítið á óvart, en vonandi verða þau til þess að vekja enn frekari athygli á fundunum.

Ég ætla að slást í för með Kristrúnu á Patreksfjörð og í Borgarfjörð. Hlakka til. Þetta er það sem hefur reynst okkur best, bæði í stjórnarandstöðu og stjórn: að fara sem víðast, reyna að skilja hvað brennur á fólki og taka við góðum hugmyndum.

Hvet alla til að koma á fundina og hnippa í vini og vandamenn á hverjum stað sem gætu haft áhuga. Auglýsingar fyrir hvern viðburð fyrir sig, með nákvæmum tíma- og staðsetningum, er að finna á Facebook-síðu Kristrúnar.

Það voru að berast góðar fréttir frá Vestfjörðum. Umhverfis- og orkustofnun er búin að gefa út virkjunarleyfi fyrir Kvíslatunguvirkjun í Selárdal í Strandabyggð. Engar kærur bárust og Orkubú Vestfjarða gerir ráð fyrir að ræsa virkjunina í september 2028.

Á síðustu tíu árum hafa orðið 19 fyrirvaralausar truflanir á Hólmavíkurlínu, þar sem meðalrof er um fjórar klukkustundir, og 14 truflanir á Vesturlínu að tengivirkinu í Geiradal. Þetta er óviðunandi fyrir öryggi og lífsgæði íbúa og grefur undan atvinnustarfsemi og grunnþjónustu.

Kvíslatunguvirkjun mun skila tæpum 10 MW af raforku inn á dreifikerfið á Vestfjörðum, stórbæta afhendingaröryggi á Ströndum og Hólmavíkursvæðinu og sjá því fyrir hagkvæmu varaafli (sem kemur í staðinn fyrir brennslu á rándýru og mengandi jarðefnaeldsneyti).

Afl virkjunarinnar er slíkt að það nægir til þess að anna raforkuþörf í Strandabyggð og Ísafjarðardjúpi vikum saman ef alvarleg bilun kemur upp í flutningskerfinu, enda tryggja uppistöðulón hennar góða miðlunargetu á vatni.

Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um það hvernig orkumálin á Vestfjörðum eru komin á góða hreyfingu.

Það var gaman að sjá bæjarráð Vesturbyggðar fagna þessum áföngum í bókun fyrr í sumar.

„Ljóst er að stjórnvöld og Alþingi hafa stigið mikilvæg skref til að styrkja innviði svæðisins, meðal annars með auknu fjármagni til jarðhitarannsókna og varmadæluverkefna, áframhaldandi undirbúningi nýrra orkukosta, breytingum á regluverki og aðgerðum sem stuðla að auknu jafnræði í raforkukostnaði. Þar ber sérstaklega að nefna breytingar á lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku.“

Frá því að ný ríkisstjórn tók við hefur 600 milljónum verið beint til Vestfjarða í gegnum Loftslags- og orkusjóð til jarðhitaleitar og stuðnings við varmageymslur og varmadæluvæðingu. Þetta eru stór og smá verkefni í Bolungarvík, Patreksfirði, Hólmavík, Strandabyggð, Suðureyri og Ísafirði.

Tvær vatnsaflsvirkjanir á Vestfjörðum voru samþykktar í orkunýtingarflokk rammaáætlunar nú á vorþingi, og auk þess samþykktum við lög um stóraukna jöfnun á dreifikostnaði raforku. Þannig lækkar raforkukostnaður heimila og fyrirtækja sem eru á dreifbýlisgjaldskrám auk þess sem við ákváðum að létta jöfnunargjaldi raforku af heimilum sem reiða sig á rafhitun eða kyntar veitur, bæði í þéttbýli og dreifbýli.

Þetta þýðir lægri raforkukostnaður fyrir nær öll heimili á Vestfjörðum.

Fram undan eru laga- og reglugerðarbreytingar sem gætu haft töluverða þýðingu fyrir stærri virkjunarkosti í þessum landshluta, svo sem Hvalárvirkjun og Austurgilsvirkjun. Ég kynnti þessar aðgerðir á Orkuþingi Vestfjarða í vor.

Í stuttu máli snýst þetta um að vinda ofan af skaðlegum lagabreytingum sem voru gerðar í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks, Framsóknar og Vinstri grænna og tryggja að við útreikning á tengigjöldum og kerfisframlagi vegna nýrra virkjana sé horft með hlutlægum hætti til ávinnings fyrir raforkuflutningskerfið í heild, meðal annars til framlags viðkomandi tengingar til raforkuöryggis, sveigjanleika og áfallaþols og hvort tenging leiði til hagkvæmari uppbyggingar eða nýtingar.

Með því að skapa heilbrigðara samspil milli nýrrar orkuvinnslu og uppbyggingar raforkuflutningskerfisins, bæði með lagabreytingum og nýrri stefnu um uppbyggingu flutningskerfisins sem verður lögð fyrir Alþingi á haustþingi, gætu forsendur orkuuppbyggingar á Vestfjörðum gjörbreyst.

Þannig opnast nýjar dyr og ný tækifæri, með fleiri og stærri raforkunotendum, fleiri og fjölbreyttari störfum, auknum útflutningstekjum, vexti og verðmætasköpun. Kvíslatunguvirkjun er skref í þessa sömu átt.

Umræðan um mögulegar aðildarviðræður við Evrópusambandið heldur áfram.

Mér finnst hún hafa verið heilbrigð og gaman að sjá fólk úr ólíkustu áttum stinga niður penna og keppast við að sannfæra samborgara sína. Hvort sem svarið verður já eða nei þann 29. ágúst mun niðurstaðan fela í sér mikilvæga leiðsögn til ríkisstjórnarinnar.

Að öðrum ólöstuðum finnst mér Arnór Sighvatsson fyrrverandi aðstoðarseðlabankastjóri hafa skrifað bestu greinina um efnahagslegu rökin fyrir Evrópusambandsaðild.

Arnór birti líka góða fræðigrein um peningalegt fullveldi árið 2021 sem er full ástæða til að dusta rykið af nú þegar umræðan um framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðlamála er í algleymingi. Í greininni grefur Arnór upp stórkostlega athyglisverða tilvitnun í Jón Þorláksson, sem var formaður Íhaldsflokksins gamla og svo fyrsti formaður Sjálfstæðisflokksins, frá 1929 um þátttöku Íslands í Skandinavíska myntbandalaginu:

„Þegar við fengum sjálfstæði okkar viðurkennt 1918, þá kom sú spurning upp um þennan samning, eins og svo marga aðra, hvort Ísland ætti að ganga inn í samninginn sem sjálfstæður aðili, fjórða ríkið á Norðurlöndum. Þessu var auðvitað svarað játandi af Íslendinga hálfu, og það var útveguð viðurkenning frá hinum fyrir því að þeir tækju okkur inn sem fjórða aðilann. Þetta var eitt af táknum fullveldisins sem við vildum ekki láta hjá líða að notfæra okkur, til þess að sýna út á við, að við værum orðnir sjálfstætt ríki.“

Semsagt: fyrsti formaður Sjálfstæðisflokksins leit á gjaldmiðlasamstarf við nágrannaþjóðir Íslands sem staðfestingu á fullveldi en ekki afsal á fullveldi.

Sjálfstæðisflokkurinn leiddi síðar Ísland inn í NATO, EFTA og EES. Þetta var alþjóðlega sinnaður flokkur sem skildi mikilvægi þess að fella niður viðskiptahindranir, auka samkeppni og vinna þétt með nágrannaþjóðum okkar að sameiginlegum markmiðum.

Sjálfstæðismenn dagsins í dag virðast hins vegar vera með allt aðrar hugmyndir um fullveldi, alþjóðasamstarf og viðskiptafrelsi heldur en forverarnir, eða að minnsta kosti kjörnir fulltrúar flokksins (margir kjósendur Sjálfstæðisflokks munu eflaust vilja halda möguleikanum á þéttara efnahagssamstarfi við nágrannaþjóðir okkar opnum).

Í grein sinni frá 2021 veltir Arnór Sighvatsson upp nokkrum þáttum sem hann telur að geti dregið úr ávinningi af sveigjanleika í gengis- og peningamálum á næstu áratugum og að sama skapi orðið til þess að ávinningur af aukinni samtryggingu aukist:

1. Viðskiptalífið á Íslandi verður stöðugt alþjóðlegra og um leið háðara alþjóðlegum fjármálaskilyrðum. Gera má ráð fyrir að gengisáhætta í rekstri innlendra fyrirtækja fari vaxandi á ný samhliða þeirri þróun og valdi meiri kostnaði nema takist að varðveita stöðugleika í efnahags- og peningamálum mun betur en undanfarna áratugi.

2. Innlendir lífeyrissjóðir munu halda áfram að stækka. Til þess að ná fullnægjandi áhættudreifingu munu þeir þurfa að fjárfesta hlutfallslega meira erlendis. Við það mun gjaldeyrisáhætta þeirra að óbreyttu aukast, sem gæti haldið aftur af þróun í átt til hagkvæmustu samsetningar eigna.

3. Hreyfanleiki fjármagns mun líklega halda áfram að aukast á næstu árum, m.a. með tilkomu nýrra samtímagreiðslukerfa og samkeppni frá nýjum aðilum á lánsfjármarkaði.

4. Með stofnun bankasambands í Evrópu mun samtrygging sem felst í aðild að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu aukast til muna. Meiri samtrygging gerir aðild að gjaldmiðilsbandalaginu eftirsóknarverðari frá sjónarhóli stöðugleika.

5. Viðhorf þeirrar kynslóðar sem nú er að koma inn á vinnumarkaðinn og koma mun á næstu árum er líklega alþjóðlegra en viðhorf fyrri kynslóða. Þeim fjölgar sem sjá fyrir sér að eyða a.m.k. hluta starfsævinnar erlendis, eða elliárunum. Jafnframt fjölgar þeim á vinnumarkaði sem eiga uppruna í öðrum EES-löndum. Á næstu árum mun hagsmuna þeirra af nánari peningalegri samþáttun gæta í vaxandi mæli.

Að allt öðru:

Ríkisstjórnin er upptekin við hagræðingu og lækkun útgjalda þessa dagana, hallalaus fjárlög 2027 takk fyrir, og málaflokkar umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins hafa ekki farið varhluta af þessu. Þá skiptir ábyrg ráðstöfun fjármuna öllu máli. Gott dæmi um þetta birtist í nýrri ársskýrslu Loftslags- og orkusjóðs þar sem hagrænn ábati af styrkveitingum er dreginn fram og metinn áttfaldur á við kostnað sjóðsins.

Vilhjálmur Hilmarsson formaður Loftslags- og orkusjóðs fór yfir þessi mál í viðtali á Bylgjunni í vikunni.

„Mér hefur þótt vanta í umræðu um loftslagsmál í hvað peningarnir fara og að það sé sannfæring hjá skattgreiðendum um að það sé verið að beina þeim í ábatasöm verkefni. Ég get bara fullyrt það að hjá Loftslags- og orkusjóði þá tókst það á árinu 2025.“

Vilhjálmur bendir líka á hvernig núverandi ríkisstjórn hefur horfið með afgerandi hætti frá þeirri skaðlegu hugsun að hagvöxtur og árangur í loftslagsmálum séu ótengd eða jafnvel andstæð markmið:

„Lögð er áhersla á kraftmikla verðmætasköpun um land allt og að hagvöxtur og árangur í loftslagsmálum eigi og geti farið fullkomlega saman.“

Loftslags- og orkusjóður er eitt mikilvægasta verkfærið okkar til þess að fylgja þessari stefnu eftir. Verkefni sem hlutu styrk úr sjóðnum árið 2025 munu spara um 23 milljónir lítra af olíu árlega og 59 GWst af raforku sem jafngildir ársnotkun yfir 15 þúsund heimila. Um er að ræða fjölbreytt verkefni, allt frá LED-væðingu gróðurhúsa og jarðhitaátaki til rafbílastyrkja og uppbyggingar hleðsluinnviða. Þau snúast um að nýta auðlindirnar okkar með hagkvæmari hætti og skipta jarðefnaeldsneyti út fyrir hreina íslenska orku. Þannig spörum við tugmilljarða gjaldeyri og styrkjum samkeppnishæfni, hagvaxtargetu, áfallaþol og orkusjálfstæði Íslands.

Við höldum áfram á þessari braut. Ekkert degrowth-rugl heldur loftslagspólitík sem styður við hagvöxt og samkeppnishæfni Íslands.

Yfir og út.

Fyrir smáþjóðir ræðst hagvöxtur öðru fremur af sambandinu við umheiminn. Alþjóðaviðskipti veita aðgang að stærri mörkuðum og skapa tækifæri til sérhæfingar og stærðarhagkvæmni. Bein erlend fjárfesting flytur þekkingu, tækni, stjórnunarhætti og fyrirtækjamenningu yfir landamæri. Virk samkeppni brýtur upp fákeppni og ryður burt óhagkvæmri starfsemi. Framleiðsluþættir færast þangað sem arðbærnin og vaxtarmöguleikarnir eru mestir.

Ávinningurinn af alþjóðaviðskiptum er mestur fyrir smáríki. Því minni sem heimamarkaðurinn er, því byltingarkenndari verður aðgangurinn að stærri og dýpri mörkuðum og því meiri verða áhrifin á framleiðni og hagvöxt.

Hagvöxtur einn og sér er ekki trygging fyrir því að þorri fólks hafi það gott og tölur um framleiðnivöxt segja okkur ekkert um það hvernig gæðunum er skipt. En engin þjóð getur til lengdar staðið undir háum launum og öflugu velferðarkerfi nema framleiðni aukist jafnt og þétt.

Það tóku mörg þúsund manns þátt í að færa mér morgunmat. Fólk sem ég þekki ekki neitt, fólk frá mörgum heimsálfum, fólk sem talar ólík tungumál og mun aldrei hittast. Fólk sem var með hugann við eitthvað allt annað en mig og morgunmatinn minn.

Kaffibaunirnar voru ef til vill ræktaðar í hlíðum Kólumbíu, þurrkaðar í sólinni og fluttar með vöruflutningaskipi yfir Atlantshafið. Kaffivélin sett saman í verksmiðju í Rúmeníu úr íhlutum sem komu frá Þýskalandi, Kína og Víetnam.

Ég veit ekki hvaðan hveitið í brauðinu kom en smjörið og osturinn voru auðvitað frá rammíslenskum kúm. Getum ímyndað okkur að þær hafi gætt sér á heyi sem var slegið með dráttarvélum sem voru smíðaðar í Indlandi úr stáli sem var unnið úr járngrýti frá Ástralíu.

Svo er það epladjúsinn. Eplin gætu hafa vaxið í pólskum aldingarði, verið pressuð þar og flutt sem þykkni til Þýskalands, þar sem safinn var fullunninn og hellt í fernu áður en hann rataði í glasið mitt á Íslandi.

Allavega. Þegar ég settist við eldhúsborðið í morgun höfðu skip siglt yfir höfin, vörubílar ekið þúsundir kílómetra, verksmiðjur verið keyrðar áfram dag og nótt, og alls konar fólk í alls konar löndum tekið þúsundir ákvarðana sem leiddu til þess að ég gat borðað góðan morgunmat, sérsniðinn að bragðlaukunum mínum, og gengið sáttur og saddur út í daginn.

Máltíðin var ekki afrakstur einnar stórrar áætlunar. Það var enginn sem miðstýrði ferlinu sem gerði morgunmatinn mögulegan og enginn sem býr yfir allri þeirri þekkingu sem lá honum til grundvallar. Í raun var þetta afrakstur milljóna ákvarðana alls konar fólks sem sinnir afmörkuðum verkefnum, og afrakstur af þekkingu sem dreifist meðal milljóna einstaklinga.

Verðmyndunarkerfi markaðarins virkjar þessa þekkingu. Þetta er gert með ofureinföldum merkjum, verðmerkjum sem samhæfa ákvarðanir ókunnugs fólks án þess að nokkur hafi yfirsýn yfir heildina eða viti nákvæmlega hvað liggur að baki hverri verðhækkun eða verðlækkun.

Með frjálsum milliríkjaviðskiptum teygist þetta óskipulega samstarf yfir landamæri. Í stað þess að ólíkar aðstæður þjóða séu uppspretta sundrungar og átaka skapast gagnkvæmur ávinningur.

Þetta eru galdrar alþjóðaviðskipta. Við njótum þeirra á hverjum einasta degi, en þeir eru orðnir svo hversdagslegir að við tökum varla eftir þeim.

Smáríki hafa gríðarlega hagsmuni af frjálsum alþjóðaviðskiptum, en þau njóta ekki öll þeirrar gæfu að vera staðsett í nágrenni við stærsta og samþættasta viðskiptabandalag heims, markað með 450 milljónum neytenda og 26 milljónum fyrirtækja þar sem 27 aðildarríki eiga frjáls viðskipti sín á milli en njóta líka fríverslunarsambands við meira en 70 ríki til viðbótar.

Innri markaður Evrópu er langmikilvægasta viðskiptasvæði Íslands. Þangað fara tæplega 70% af vöruútflutningi okkar og þaðan koma um 56% þeirra vara sem við flytjum inn. Þetta ætti ekki að koma neinum á óvart. Landafræði er ennþá grundvallarbreyta í alþjóðaviðskiptum.

Upptaka evru hefur kosti og galla, og ávinningurinn ræðst að miklu leyti af því hvort takist að koma á aukinni festu í hagstjórn og á vinnumarkaði. Þetta eru stórir óvissuþættir sem er hægt að deila um fram og til baka.

Um hitt verður þó varla deilt, að full aðild og innganga í myntsamstarf myndi auðvelda og dýpka öll viðskipti við nágranna okkar í Evrópu. Í þessu felst minni viðskiptakostnaður, afnám gjaldeyrisáhættu, minna skrifræði og einfaldari tollameðferð og greiðari aðgangur að stærri og dýpri fjármálamörkuðum. Þetta þýðir virkari samkeppni, meiri viðskipti og aukin bein erlend fjárfesting.

Enginn sem skilur mikilvægi alþjóðaviðskipta getur látið eins og þetta skipti ekki máli fyrir lítið hagkerfi eins og Ísland.

Nýlega létu atvinnurekendasamtök í Svíþjóð vinna úttekt á kostum og göllum þess að taka upp evru í stað sænsku krónunnar.

Hagfræðingurinn Lars Calmfors leiddi vinnuna, en hann fór fyrir sams konar vinnu fyrir aldamót og taldi þá að Svíar ættu að standa utan við evrópsku gjaldmiðlatilraunina.

Nú er hann annarrar skoðunar, einkum vegna þess að rannsóknargögn síðustu tveggja áratuga benda til að það hafi verið vanmetið hve myntsamstarf getur haft jákvæð áhrif á utanríkisviðskipti og beina erlenda fjárfestingu, og þannig jafnframt á framleiðni og hagvöxt til langs tíma.

Calmfors telur að þessi rök vegi sérstaklega þungt vegna þess að Svíþjóð sé lítið opið hagkerfi, með íbúafjölda upp á 10 milljónir… en hvað verður þá sagt um Ísland, 400 þúsund manna þjóð sem heldur úti minnsta sjálfstæða gjaldmiðli í heimi?

Það felast gríðarleg sóknarfæri í því að þétta samstarfið við helstu viðskiptalönd okkar í Evrópu og skapa forsendur til greiðari viðskipta við þau.

Þýðir þetta að Ísland eigi að ganga rakleitt í Evrópusambandið og taka upp evru, óháð því hvert skiptigengið er og hvernig aðildarsamningur lítur út? Nei. En það væri óráð að útiloka valkosti sem geta stóraukið hagvaxtargetu Íslands til framtíðar.

Tækifæri og áskoranir myntsamstarfs verður að vega og meta með hliðsjón af kostum og göllum sem fylgja fullri aðild að Evrópusambandinu.

Til þess að slíkt hagsmunamat geti farið fram þurfum við að sjá alla myndina. Hún fæst aðeins með því að ganga til aðildarviðræðna og fá samning á borðið.

Eins og svo margir fylgdist ég með evrukrísunni og eftirköstum hennar, alvarlegum hagstjórnarmistökum og atburðum sem vörpuðu ljósi á hönnunargalla í myntsamstarfinu (sjá t.d. Mody, 2020 og Stiglitz, 2016). Sem jafnaðarmaður staldraði ég líka við ákveðna ósamhverfu í Evrópusamrunanum, hvernig umgjörð og ákvörðunarferlar virtust greiða hraðar fyrir markaðsvæðingu og afnámi hvers kyns hindrana heldur en eflingu félagslegra réttinda (Scharpf, 2010).

Á sama tíma og Ísland var að rétta hratt úr kútnum eftir bankakreppuna og komast betur upp á lag með að stýra eigin gjaldmiðli ríkti stöðnun á evrusvæðinu. Ég fór að hallast að því að þrátt fyrir augljósan kostnað við að reka minnsta sjálfstæða gjaldmiðil í heimi gæti fljótandi gengi haft ótvíræða kosti fyrir Ísland. Við ættum að einbeita okkur að styrkingu EES-samstarfsins og þróa áfram eigin stjórntæki peningamála en sýna varfærni og bíða átekta að því er varðar fulla aðild að Evrópusambandinu.

Afstaða mín tók að breytast eftir að ég lærði evrópska stjórnmálahagfræði við London School of Economics. Þá fór ég smám saman að efast um ýmsar forsendur sem ég hafði áður gefið mér um valkosti Íslands í Evrópumálum. Afstaðan þróaðist svo enn frekar eftir að ég steig inn í íslensk stjórnmál og kynntist Evrópusamstarfinu frá allt öðru sjónarhorni: fyrst sem alþingismaður og síðan sem ráðherra og yfirmaður þess ráðuneytis sem ber ábyrgð á innleiðingu margra af umfangsmestu og flóknustu Evrópugerðunum á Íslandi.

Í dag er ég sannfærður um að Ísland eigi að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þrjú atriði vega þyngst í mínum huga:

1. Það felast stórkostleg sóknarfæri í því fyrir neytendur og atvinnulíf á Íslandi að tekin verði stærri skref til samþættingar íslensks hagkerfis við innri markað Evrópusambandsins. Ávinningurinn mun birtast í virkari samkeppni, lækkandi viðskiptakostnaði, minni gjaldeyrisáhættu, minna skrifræði og tollskýrslugerð, aukinni beinni erlendri fjárfestingu og greiðari aðgangi að fjármálamörkuðum. Þetta er grundvallaratriði fyrir samkeppnishæfni og hagvaxtargetu Íslands næstu áratugina.

2. Í dag erum við umsagnaraðili en ekki beinn þátttakandi í mótun regluverksins sem er aðgöngumiði að þessum sama 450 milljón manna markaði samkvæmt EES-samningnum. Þetta er óviðunandi hlutskipti fyrir stolta og fullvalda þjóð. Lausnin er ekki að slíta okkur frá samstarfinu og einangra okkur heldur að setjast við borðið þar sem ákvarðanirnar eru teknar. Þannig veikjum við ekki fullveldi Íslands heldur styrkjum það.

3. Heimurinn hefur breyst, staða smáríkja er allt önnur í dag en fyrir örfáum árum og bandalög skipta meira máli en nokkru sinni fyrr. Það væri ábyrgðarleysi af íslenskum stjórnvöldum að loka augunum fyrir þessum veruleika. Þess vegna er rétti tíminn fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið ekki eftir fimm ár eða tíu ár heldur núna.

Í mínum huga snýst atkvæðagreiðslan um það hvort við viljum opna dyr eða loka þeim. Hvort við viljum vita hvað okkur raunverulega býðst eða ekki. Hvernig við styrkjum best fullveldi Íslands.

Hún snýst líka um það hvert við viljum halla okkur í heimi stórveldapólitíkur og tollastríða, þar sem frjáls milliríkjaviðskipti og alþjóðlegar leikreglur eru ekki sjálfgefnar með sama hætti og áður.

Það kemur rétt svar í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Ef svarið verður nei, þá er það ekki vegna þess að þjóðin sé vitlaus og hafi verið afvegaleidd af Morgunblaðinu og Miðflokknum. Það er fullkomlega lögmæt afstaða að vilja hvorki aðild né aðildarviðræður við Evrópusambandið. Nei mun einfaldlega þýða að það er ekki, og var þá kannski aldrei, nægur stuðningur við ESB-viðræður til þess að réttlæta slíka vegferð. Þá er það bara þannig og Ísland mun halda áfram að dafna.

Ef niðurstaðan verður já hefur þjóðin lagt ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur ríka ábyrgð á herðar. Þá kemur það í okkar hlut að ganga hnarreist til viðræðna, verja ýtrustu hagsmuni þjóðarinnar og ná góðum samningi sem tekur mið af sérstöðu okkar.

Í greinum sem ég mun birta á þessum vettvangi næstu vikurnar ætla ég að útskýra hvers vegna ég segi já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst og hvers vegna ég tel að almenningur á Íslandi hafi gríðarlega hagsmuni af því að niðurstaðan verði já. Jafnframt mun ég gera grein fyrir áhrifum mögulegrar ESB-aðildar á þau málefnasvið sem heyra undir ráðuneyti mitt.

Endilega skráðu netfangið þitt hér að neðan ef þú vilt fylgjast með og fá greinarnar sendar beint í pósthólfið þitt.

En hvað felst í nýju lögunum og hvers vegna samþykktum við þau?

Meginatriðin eru þessi:

● Vindorkunýting er útilokuð á svæðum sem hafa verið friðlýst eða njóta sérstakrar verndar: á Ramsar-svæðum, svæðum á heimsminjaskrá UNESCO og B-hluta náttúruminjaskrár.

● Fallið er frá hugmyndum fyrri ríkisstjórna um flýtimeðferð vindorkugarða fram hjá rammaáætlun. Í staðinn er vindorkan felld kyrfilega undir rammaáætlunarferlið.

● Áhrifavald nærsamfélags er hámarkað með því að gera formlega afstöðu sveitarfélaga að grundvallarbreytu við mat á vindorkukostum.

● Horft verður sérstaklega til áhrifa á fuglalíf og óbyggð víðerni, en jafnframt hvort vindorkukostur sé til þess fallinn að styðja við atvinnu- og byggðaþróun á viðkvæmum svæðum og uppbyggingu raforkuflutningskerfisins.

Vindorka gegnir ómissandi hlutverki í þeirri orkuskiptabyltingu sem nú á sér stað um allan heim. Þegar vel tekst til getur vindorkunýting verið afturkræfari og valdið minna vistkerfisraski en aðrir orkukostir.

Það breytir ekki því að um er að ræða stór mannvirki sem hafa mikil sjónræn áhrif og geta valdið hörðum deilum í sveitum landsins. Þá liggur fyrir að hröð aukning vindorku í orkubúskap Íslands myndi fela í sér verulegar áskoranir fyrir raforkuflutningskerfið.

Með hliðsjón af þessu hefur verið samstaða um það meðal ríkisstjórnarflokkanna að fara varlega í þessum efnum, og það mun endurspeglast í stefnu stjórnvalda um öflun raforku sem lögð verður fram á næsta löggjafarþingi.

Í ráðuneyti mínu er nú unnið að löngu tímabærum reglugerðarbreytingum til þess að skýra kröfur um gagnaskil vegna vindorkukosta og tryggja skilvirkari meðferð þeirra í rammaáætlunarferlinu.

Vindorkuver munu einvörðungu rísa á örfáum afmörkuðum svæðum í sátt við nærsamfélagið, þar sem starfsemin er til þess fallin að styðja við atvinnu- og byggðaþróun og hagkvæma uppbyggingu raforkuflutningskerfisins.

ETS-kerfið hefur verið hluti af EES-samningnum í hartnær tvo áratugi og reglurnar verið teknar upp í samninginn og innleiddar í íslenskan rétt. Kerfið er þannig löngu orðið hluti af þeirri sameiginlegu markaðsumgjörð sem íslenskt atvinnulíf starfar innan í gegnum þennan mikilvægasta viðskiptasamning Íslandssögunnar, samning sem tryggir okkur aðgang að 450 milljóna manna markaði með því skilyrði að viðeigandi regluverk sé innleitt og því fylgt.

Miklir fjárhagslegir hagsmunir eru undir fyrir íslenskt atvinnulíf í þeirri endurskoðun ETS-kerfisins sem nú stendur yfir á vettvangi ESB. Ísland á enga formlega aðild að ákvörðunarferlinu í ljósi þess að við stöndum utan sambandsins og erum í raun umsagnaraðili fremur en beinn þátttakandi í mótun Evrópulöggjafar. Við gerum engu að síður allt sem í okkar valdi stendur til þess að hafa áhrif á þróun regluverksins og verja íslenska hagsmuni.

Árið 2023 ákváðu íslensk stjórnvöld að fara ekki fram á aðlögun fyrir Ísland vegna sjóflutninga og voru ETS-reglur um sjóflutninga samþykktar og lögfestar án fyrirvara. Haft var eftir ráðherra í þáverandi ríkisstjórn að það væru „engar sérstakar aðstæður sem kalla á það að ETS-kerfið á skipaflutninga eigi ekki við um Ísland umfram önnur lönd“.

Núverandi ríkisstjórn hefur nálgast siglingar með öðrum hætti. Nýlega létum við vinna greiningu sem bendir til þess að flutningaskip í reglubundnum siglingum til Íslands þurfi að jafnaði 7% meiri orku vegna veðuraðstæðna og ölduhæðar en sambærileg skip í Evrópu. Kostnaður vegna kolefnislosunar sé þannig töluvert meiri fyrir Ísland um leið og við erum sérstaklega háð sjóflutningum sem eyja norður í Atlantshafi. Íslensk stjórnvöld hafa bent framkvæmdastjórn ESB á þetta og lagt til að innleiddar verði mótvægisaðgerðir vegna sjóflutninga til og frá afskekktum eyríkjum og svæðum á jaðri innri markaðarins.

Áhrif loftslagsbreytinga verða áþreifanlegri með hverju árinu eins og hitabylgjurnar í Evrópu minna okkur á. Framtíð ETS-kerfisins veltur á því hvort takist að sætta og samstilla kröfur um árangur í loftslagsmálum og samkeppnishæfni evrópsks iðnaðar. Afstaða ríkisstjórnar Íslands er skýr: samstaða um árangursríkar loftslagsaðgerðir næst best með sanngjörnum leikreglum sem taka mið af ólíkum aðstæðum ríkja.

Greinin birtist upphaflega í Morgunblaðinu 25. júlí 2026.

„Haldiði í alvörunni að þið náið þessu gegnum þingið?“

„Það er ekki að ástæðulausu sem fyrri ríkisstjórnir gáfust upp á þessu verkefni.“

Þetta eru dæmi um góðfúslegar ábendingar sem við Hanna Katrín atvinnuvegaráðherra fengum síðasta haust áður en við kynntum einhverjar stærstu breytingar á eftirlitsumhverfi fyrirtækja sem ráðist hefur verið í um langa hríð.

Ég sagði í viðtali við Mbl.is að líklega væri pólitískt auðveldara að skipa bara enn einn starfshópinn, framkvæma enn eina sviðsmyndagreininguna eða panta enn eitt lögfræðiálitið, en bætti við: „Ég held hins vegar að það sé betra fyrir samfélagið, fyrirtækin í landinu, atvinnulífið og neytendur á Íslandi að við látum núna til skarar skríða og hrindum þessum kerfisbreytingum í framkvæmd.“

Það gerðum við.

Nú hefur Alþingi samþykkt frumvörpin og við tekur breytingaferli þar sem miklu skiptir að vandað sé til verka.

Með nýju lögunum eru heilbrigðisnefndir sveitarfélaga lagðar niður og framkvæmd eftirlits með hollustuháttum og mengunarvörnum færist í megindráttum frá níu heilbrigðiseftirlitssvæðum sveitarfélaga yfir til Umhverfis- og orkustofnunar sem mun samræma verklag, kröfur og eftirlitsferla þvert á landið og vinna markvisst að auknum fyrirsjáanleika og minna flækjustigi.

Samhliða færist allt eftirlit með matvælum undir hina nýju Stofnun atvinnuveganna sem tekur við verkefnum sem áður voru hjá Matvælastofnun, Fiskistofu, Verðlagsstofu skiptaverðs og heilbrigðiseftirlitssvæðum.

Þetta þýðir að eftirlit sem áður var á hendi þrettán eftirlitsaðila færist til tveggja fagstofnana. Jafnframt komum við á fót miðlægum upplýsinga- og samskiptagrunni fyrir þjónustuþega til þess að draga úr skriffinnsku og auka skilvirkni.

Það er ekki aðeins stofnanaumgjörð eftirlitsins sem hefur skapað áskoranir heldur einnig ómálefnalegar kvaðir sem leiddar hafa verið í lög og reglugerðir. Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur unnið hörðum höndum að því að vinda ofan af þeim.

Samhliða uppstokkun heilbrigðiseftirlits ákváðum við að létta af 104 flokkum atvinnustarfsemi íþyngjandi kröfu sem lögfest var árið 2017 um fjögurra vikna auglýsingu og umsagnartíma.

Afléttingin nær m.a. til gististaða, brugghúsa, skólahúsnæðis, sund- og baðstaða, dvalarheimila, sjúkrastofnana, þvottahúsa og framleiðslu af ýmsu tagi.

Þannig eyðum við óþarfa töfum og sköpum sveigjanlegra umhverfi fyrir rekstraraðila, hvort sem um er að ræða einstaklinga sem eru að stofna fyrirtæki eða sveitarfélag sem er að koma nýju skólahúsnæði í notkun.

Allt er þetta í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um einföldun regluverks, sameiningu stofnana og hagræðingu í opinberum rekstri. Við höldum áfram á þeirri braut.

Greinin birtist upphaflega í Morgunblaðinu 3. júlí 2026.

Á einu og hálfu ári hefur ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur tekið mikilvæg skref orkumálum, þeim málaflokki sem ræður einna mestu um verðmætasköpun, framleiðni og lífskjör á Íslandi til næstu áratuga. Árangurinn birtist í markvissri einföldun regluverks og margháttuðum aðgerðum sem miða að aukinni orkuöflun og heilbrigðari raforkumarkaði.

Fyrr í sumar staðfesti Héraðsdómur Reykjavíkur virkjunarleyfi vegna Hvammsvirkjunar. Leyfið hvílir á sterkum grunni vegna lagabreytinga sem við réðumst í síðasta vor til þess að lágmarka tafir og eyða óvissu um brýnar framkvæmdir. Ef allt gengur upp verður virkjunin gangsett árið 2030.

Í fyrra hjuggum við á raforkuhnútinn á Norðausturlandi með samkomulagi við RARIK og Landsnet þar sem áralangri óvissu um verkaskiptingu við uppbyggingu raforkuinnviða í landshlutanum er eytt. Landsnet skuldbatt sig til að byggja loftlínu milli Kópaskers og Þórshafnar og RARIK vinnur strax að lagningu jarðstrengs milli Vopnafjarðar og Þórshafnar. Á sama tíma byggir Landsnet nýtt tengivirki á Bakka við Húsavík til að auðvelda tvítengingu við Húsavík og liðka fyrir starfsemi nýrra stórnotenda á iðnaðarsvæðinu. Þetta eru aðgerðir sem skipta gríðarlegu máli fyrir atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi eystra.

Næst ætlum við að höggva á raforkuhnútinn á Vestfjörðum. Það gerum við með laga- og reglugerðarbreytingum sem tryggja að við útreikning á tengigjöldum og kerfisframlagi vegna nýrra virkjana sé horft til ávinnings fyrir raforkuflutningskerfið í heild, meðal annars til framlags viðkomandi tengingar til raforkuöryggis, sveigjanleika og áfallaþols og hvort tenging leiði til hagkvæmari uppbyggingar eða nýtingar.

Núverandi aðferðafræði, sem á meðal annars rætur í skaðlegum lagabreytingum frá 2018, er úrelt og veldur því að arðbær og þjóðhagslega mikilvæg verkefni verða beinlínis óraunhæf. Þetta hefur verið einn stærsti flöskuhálsinn þegar kemur að virkjunarkostum eins og Hvalárvirkjun og Austurgilsvirkjun. Með því að virkja í Hvalá og tengjast í gegnum Miðdal niður að Kollafirði og þaðan að Mjólká stóraukum við afkastagetu raforkukerfisins á Vestfjörðum, styrkjum áfallaþol og drögum úr þörf á varaaflsstöðvum og brennslu jarðefnaeldsneytis á tímum bilana og skerðinga.

Á lokaspretti síðasta löggjafarþings sameinust svo flestir flokkar á Alþingi um tvö brýn orkumál sem ríkisstjórnin hefur sett á oddinn: annars vegar löggjöf sem felur í sér strangari reglur um vindorku og útilokun vindorkunýtingar á verðmætum náttúrusvæðum, og hins vegar frumvarp um jöfnun dreifikostnaðar raforku sem skilar sér strax í lægri raforkureikningi fyrir fólk í dreifbýli og á köldum svæðum.

Upphafleg útgáfa þessarar greinar birtist í Morgunblaðinu 12. júní 2026.

Samkvæmt skýrslu starfshóps um starfsumgjörð fyrirtækja á orkumarkaði notaði íslenskur landbúnaður 0,92 MWst á hver $1000 verðmæti landbúnaðarframleiðslu árið 2020:

Það er næsthæst allra Evrópulanda en meðalraforkunotkun 27 Evrópulanda er 0,15 MWst á hverja $1000. Helstu skýringar á þessari miklu raforkunotkun má rekja til legu landsins að teknu tilliti til jarðvegs, fjölda sólarstunda og lágs hitastigs o.s.frv. sem eykur þörf á rafmagni.

Við breytum ekki legu landsins eða fjölda sólarstunda, en tækifærin til bættrar orkunýtni eru þó sannarlega til staðar. Þau liggja ekki síst í garðyrkju og gróðurhúsum, til að mynda í kaupum á LED-ljósum og öðrum orkusparandi búnaði.

Stærstu garðyrkjubændur í ylrækt nota á bilinu 2–7 GWh á ári. Raforkukostnaður garðyrkjubænda í ylrækt á föstu verðlagi hækkaði á tímabilinu 2020 til 2025 um 6% af tekjum þeirra samkvæmt skýrslu sem ég óskaði eftir frá Raforkueftirlitinu.

Niðurgreiðslur ríkisins til garðyrkjubænda hafa á undanförnum árum verið 86–93% af kostnaði flutnings og dreifingar, svo orkusparnaður í garðyrkju er bæði hagsmunamál fyrir garðyrkjubændur og ríkissjóð – okkur öll.

Eftir góðan fund með hópi garðyrkjubænda og starfsmönnum Bændasamtaka Íslands í vor ákvað ég að breyta reglugerðinni um Loftslags- og orkusjóð og fela sjóðnum að veita garðyrkjubændum sérstakan fjárfestingarstuðning í þágu bættrar orkunýtni og orkusparnaðar.

Áhuginn á verkefninu leyndi sér ekki og kann ég Axeli Sæland og öðrum starfsmönnum Bændasamtakanna bestu þakkir fyrir góða kynningu á styrkjunum og hvatningu til rekstraraðila:

Bændasamtök Íslands fagna þessari ákvörðun ráðherra og að stjórnvöld sýni ylræktarbændum þann skilning sem þessi aðgerð ber með sér. Samtökin hvetja alla garðyrkjubændur eindregið til að nýta sér stuðninginn til að fjárfesta í framtíðarlausnum sem draga úr orkunotkun og efla samkeppnishæfni greinarinnar. „Við hvetjum ylræktarbændur til að sækja um og sýna þannig fram á þörfina og mikilvægi þess að þessi stuðningur verði áfram til staðar. Þetta er lykilskref í átt að sjálfbærari og umhverfisvænni matvælaframleiðslu á Íslandi,“ segir Axel Sæland, formaður deildar garðyrkjubænda Bændasamtaka Íslands.

Nú er búið að úthluta 118 milljónum til 10 verkefna.

Við tókum frá 160 milljónir á þessu ári í fjárfestingarátakið, sem reyndist nokkuð umfram þá fjárhæð sem sótt var um, og stefnum að öðru umsóknarferli í haust.

Þetta er í fyrsta skipti í áratugi sem stjórnvöld ráðast í skipulegan fjárfestingarstuðning við framleiðendur garðyrkjuafurða.

Styrkirnir munu skila sér í lækkandi orkukostnaði og aukinni framleiðni í greininni.

Umhverfis- og orkustofnun áætlar að orkusparnaðurinn nemi allt að 8,3 GWst sem jafngildir árlegri raforkunotkun 2 þúsund heimila.

Þetta er bara byrjunin. Við höldum áfram að láta verkin tala í orku- og atvinnumálum.